Merkez Bankası Para Politikası Araçları Nelerdir?

Ülke ekonomisi takip ediyor olan veya olmayın, mutlaka sizde Merkez Bankası para politikası araçları hakkında bir şeyler duymuşsunuzdur. Haberlerde para politikası kurulu tarafından alınan kararlara denk gelmişsinizdir.

Eğer para politikası nedir ve para politikası araçları nelerdir diye merak ediyor ve bir araştırma yapıyorsanız doğru makaleyi okuyorsunuz diyebilirim.

Yazı içeriğimde para politikası nedir, para politikasının temel amaçları nelerdir, para politikası çeşitleri nelerdir konularını mercek altına alıyor ve açıklıyor olacağım.

Gelin ekonomiye yön veren para politikası hakkında detaylı bir inceleme yapalım.

Para Politikası Nedir?

para politikası araçları nelerdir

Para politikası, bir ekonomideki para arzının büyüklüğünü ve büyüme oranını yöneten bir ekonomi politikasıdır. Enflasyon ve işsizlik gibi makroekonomik değişkenleri düzenlemek için güçlü bir araçtır.

Para politikaları, faiz oranlarının ayarlanması, devlet iç borçlanma senetlerinin alınıp satılması, ekonomide dolaşan nakit miktarının değiştirilmesi gibi farklı araçlarla uygulanmaktadır. Merkez bankası veya benzeri düzenleyici bir kurum bu politikaları belirlemekle sorumludur.

Para politikası uygulanırken para arzı yönetimi ya da döviz piyasası işlemleri kullanılmaktadır. Para politikasının amaçları; döviz (dolar, euro) ve finansal piyasalarda istikrar sağlama, tam istihdama ulaşma, fiyat istikrarını sağlama, büyümeyi gerçekleştirme gibi birçok amacı bulunmaktadır.

Para Politikasının Amaçları Nelerdir?

Ülkemizde para politikasında fiyat istikrarının sağlanması merkez bankasının temel amacı olarak kanunen hükme bağlanmıştır. Merkez bankası kararları para politikası kurulu tarafından alınmaktadır.

Para politikalarının temel amaçları, enflasyon veya işsizliğin yönetimi ve döviz kurlarının korunmasıdır.

Enflasyon: Para politikaları enflasyon seviyelerini dengede tutmayı hedefler. Düşük bir enflasyon seviyesi ekonomi için sağlıklı kabul edilir. Enflasyon yüksekse, daraltıcı bir politika bu sorunu çözebilir. Yazımın ilerleyen bölümleri daraltıcı para politikasını da ele almaktadır.

İşsizlik: Para politikaları ekonomideki işsizlik düzeyini etkileyebilir. Örneğin, genişletici bir para politikası genellikle işsizliği azaltır. Çünkü daha yüksek para arzı iş piyasasının genişlemesine yol açan ticari faaliyetleri teşvik eder. Tam tersi bir uygulamada ise ülkedeki işsizlik oranında artışlar görülebilir.

Döviz kurları: Bir merkez bankası mali yetkisini kullanarak yerli ve yabancı para birimleri arasındaki döviz kurlarını düzenleyebilir. Örneğin, merkez bankası daha fazla para ihraç ederek para arzını artırabilir. Böyle bir durumda yerli para, yabancı paralara göre daha ucuz hale gelir. Tam tersi bir uygulamada ise yerli para döviz karşısında değer kazanır.

Para Politikası Araçları Nedir?

Merkez bankaları para politikalarını uygulamak için çeşitli araçlar kullanır.  Ekonomik istikrarın sağlanması amacıyla uygulanan para politikası araçları; Faiz oranlarının ayarlanması, Yaygın olarak kullanılan politika araçları şunları içerir:

Faiz Oranı Ayarlaması

Merkez bankası, iskonto oranını değiştirerek faiz oranlarını etkileyebilir. İskonto oranı (taban oranı), merkez bankasının kısa vadeli krediler için bankalara uyguladığı faiz oranıdır. Örneğin, bir merkez bankası iskonto oranını artırırsa, bankaların borçlanma maliyeti artar. Daha sonra bankalar müşterilerine uyguladıkları faiz oranını artıracaktır. Böylece ekonomide borçlanmanın maliyeti artacak ve para arzı azalacaktır.

Açık Piyasa İşlemleri

Merkez bankaları genellikle ticari bir banka tarafından tutulması gereken minimum rezerv miktarını belirler. Merkez bankası gerekli miktarı değiştirerek ekonomideki para arzını etkileyebilir. Para otoriteleri zorunlu karşılık tutarını arttırırsa, ticari bankalar müşterilerine ödünç vermek için daha az para bulur ve dolayısıyla para arzı azalır. Tam tersi işlemlerde ise banka müşterilerinin kredi çekme tutarında artış olur.

Bence En İyi 5 Şirket Puanım
1. Olive Markets
(Türkçe Destek)
4.9
2. FXPro 4.8
3. XM 4.7
4. HotForex 4.5
5. İdealFX 4.4

Kredi Tavanı

Merkez bankası, özel bankalar ya da devlet bankalarının bankaların vereceği kredi miktarlarında arttırma ya da azaltma yapabilir.

Bazı sektörlere verilecek olan kredi miktarı azaltır. Teşvik edilmek istenen sektörler kredi imkanı sunar

Reeskont Oranlarının Farklılaştırılması

Genellikle vadesi gelmemiş çeklerin bozdurulması ya da kırdırılması olarak bilinen bu işlem, söz konusu çekin değerinin altında nakte çevrilmesi işlemidir. Bankalar bu çekleri Merkez Bankası’na satarken iskonto uygular. Bu işlem esnasında merkez bankasının belirlediği ve uyguladığı faiz oranına reeskont oranı denmektedir.

Döviz İşlemleri

Merkez bankası yerli para birimi ve döviz arasında kur farkına alım satım işlemi yaparak müdahale edebilir. Eğer döviz satışı gerçekleşirse kur düşer, merkez bankası döviz satın alırsa kur yükselir. Böylece kur farkının istikrarlı bir dengede tutulması amaçlanır.

Döviz işlemlerinden bahsetmişken siz okurlarım için hazırladığım Dolar Banknotları yazıma bir göz atmanızı tavsiye ederim.

Zorunlu Karşılık Oranları ve Disponilite Uygulamaları

Özel bankaların ya da devlet bankaları sahip oldukları sermayelerin belli bir kısmını merkez bankası bünyesinde tutmaktadır. Bu zorunlu bir işlemdir. Merkez bankası bünyesinde tutulan miktara zorunlu karşılık oranı ya da disponilite denir.

Eğer Merkez bankası bu karşılık oranında yükseltme yaparsa bankaların kredi verme miktarı düşecektir. Bu da bankaların likiditesindeki azalıştan kaynaklanır ve piyasalara para akışı miktarında düşüşler yaşanır.

Bu daraltıcı para politikası aracı olarak geçer. Tam tersi durum uygulanırsa genişletici para politikası aracı uygulanmış olur.

Genişletici ve Daraltıcı Para Politikası

Para politikaları, amaçlarına bağlı olarak genişletici veya daraltıcı olabilir. Yukarıda açıklamış olduğum yöntemler artış ve azalış politikasına göre daraltıcı ya da gevşetici politikası olarak kullanılabilmektedir. Peki genişletici ve daraltıcı para politikası nedir? Bunun cevabını başlıklar halinde veriyor olacağım.

Genişletici Para Politikası

Faiz oranlarını düşürerek, merkez bankaları tarafından devlet iç borçlanma senetleri satın alarak ve bankalar için zorunlu karşılıkları azaltarak ekonomideki para arzını artırmayı amaçlayan bir para politikasıdır. Genişletici bir politika işsizliği azaltır ve ticari faaliyetleri ve tüketici harcamalarını teşvik eder. Genişletici para politikasının genel amacı ekonomik büyümeyi desteklemektir. Bununla birlikte, muhtemelen daha yüksek enflasyona da yol açabilir.

Daraltıcı Para Politikası

Daraltıcı bir para politikasının amacı, ekonomideki para arzını azaltmaktır. Faiz oranlarını yükselterek, devlet tahvili satarak ve bankalar için zorunlu karşılıkları artırarak başarılabilir. Hükümet enflasyon seviyelerini kontrol etmek istediğinde daraltıcı politika kullanılır.

Faiz Oranları Neden Önemlidir?

Faiz oranlarının önemli olmasının nedenlerinden biri, hane halklarının ve işletmelerin borçlanma maliyetlerini ve harcama kararlarını etkilemesidir.

Örneğin daha düşük faiz oranları, daha fazla insanı yeni bir ev, otomobil ya da gayrimenkul sahibi olmak için borç almaya teşvik eder. Daha düşük oranlar aynı zamanda işletmeleri yeni ekipman satın almak, fabrikaları güncellemek veya daha fazla işçi almak gibi genişlemeye yatırım yapmak için borç almaya teşvik eder Daha yüksek faiz oranları, tüketiciler ve işletmeler tarafından bu tür borçlanmayı kısıtlayacaktır.

İdeal bir dünyada, bu tür para otoriteleri hükümetin etkisinden, siyasi baskıdan veya diğer herhangi bir politika yapıcı otoriteden tamamen bağımsız olarak çalışmalıdır.

Bir merkez bankası artan enflasyonu frenlemek için belirli bir politika ilan ederse, halkın otoriteye hiç güvenmediği veya çok az güvendiği durumlarda enflasyon yüksek kalmaya devam edebilir. Açıklanan para politikasına göre yatırım kararları alınırken, otoritenin güvenilirliği de göz önünde bulundurulmalıdır.

İsmim Hamit. 2 yıldır bu blogda deneyimlerimi ve incelemelerimi yazmaktayım. Yaklaşık 10 yıldır da finans piyasaları ile yakından ilgileniyorum. Soru ya da görüşleriniz olursa site içerisinde yorum yapman kısmından sorabilir ya da mail atabilirsiniz.

Aklına Takılanı Sor

Yorumunuzu ya da sorunuzu yazın
Lütfen buraya adınızı giriniz